تعویض مفصل لگن در سالمندان یکی از روش های جراحی است که نسبت به جراحی در جوانان سختتر و پیچیده تر است. وقتی سالمندان با درد مزمن و محدودیت حرکتی در ناحیه لگن روبرو میشوند، تعویض مفصل لگن بهترین راه حل برای بازگرداندن عملکرد طبیعی لگن است. جراح ارتوپد با تجربه زیادی که دارد تمام سعی خود را می کند تا جراحی را به بهترین نحو انجام دهد تا بیمار بعد از سپری کردن دوره نقاهت، بتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد. اگر میخواهید بدانید این جراحی چگونه انجام میشود، چه خطراتی دارد و مراحل بهبودی پس از آن چگونه است، در ادامه با ما همراه باشید.
تعویض مفصل لگن در سالمندان برای چه افرادی گزینه مناسبی است؟
بعد از بررسی شرایط و وضعیت هر فرد مشخص می شود که آن فرد کاندید مناسبی برای جراحی تعویض مفصل لگن است یا خیر. افرادی در اولویت انجام این جراحی قرار میگیرند که دارای ویژگی های زیر باشند:
شکستگی شدید لگن
زمانی که لگن دچار شکستگی شدید شده باشد و منجر به محدود کردن حرکت فرد شده باشد، در این صورت نیار است تا عمل تعویض مفصل لگن انجام شود.
بهبود نیافتن با سایر روشهای درمانی
بهترین متخصص ارتوپدی همواره قبل از انجام تعویض مفصل لگن، سایر راههای درمانی را به کار میگیرد و در صورتی که درمانهای غیرجراحی موثر نبوده و شکستگی لگن بیمار بهبود پیدا نکند، لازم است تا جراحی تعویض مفصل لگن انجام شود.
نبود مشکلات جدی در سلامتی
سالمندانی که دچار بیماریهای جدی مانند مشکلات ریوی، بیماری های قلبی و عفونت های جدی نباشند، بهترین گزینه برای تعویض مفصل لگن هستند.
بیشتر بخوانید: آرتروسکوپی لگن چیست؟
نحوه عمل تعویض مفصل لگن در سالمندان به چه صورت است؟
بهتر است درمان شکستگی لگن تا 24 ساعت بعد از وقوع شکستگی، انجام شود. به این دلیل که خطرات و عوارض شکستگی لگن تا 24 ساعت بعد از حادثه افزایش پیدا می کند و احتمال دارد استخوان ران سیاه شود. برای این که سالمندان به بهبودی کامل دست پیدا کنند لازم است تا جراحی تعویض مفصل لگن را انجام دهند. این جراحی به روش های زیر انجام می شود:
جراحی تعویض مفصل کامل
یکی از پرکاربردترین جراحیها در میان سالمندان، جراحی تعویض کامل مفصل لگن است؛ روشی که طی آن سطوح آسیب دیده مفصل با قطعات مصنوعی جایگزین میشود. در این فرآیند، جراح ارتوپد ابتدا سطح داخلی حفره استابولوم را که به دلیل شکستگی یا ساییدگی آسیبدیده، با ابزار مخصوص تراش میدهد. این مرحله باعث خارج شدن تکههای استخوانی و شکلگیری حفرهای نیمکرهای برای نصب مفصل جدید میشود.
در ادامه، یک کاسه فلزی نیمکرهای در داخل حفره جای داده شده و سپس یک بخش پلاستیکی از جنس پلیاتیلن درون آن قرار میگیرد. در برخی موارد، این قطعه پلاستیکی بدون استفاده از کاسه فلزی، مستقیما با چسب مخصوص به استخوان متصل میشود. این جراحی نقش مهمی در کاهش درد و بازگرداندن توان حرکتی در سالمندان ایفا میکند.
جراحی تعویض مفصل با پروتز
پروتز لگن یا مفصل مصنوعی ران، یک جایگزین فلزی برای مفصل طبیعی لگن است که در مواردی مانند شکستگی گردن استخوان ران، بهویژه در سالمندان، کاربرد گستردهای دارد. این پروتزها در انواع مختلفی طراحی میشوند و بسته به میزان آسیبدیدگی، جراح نوع مناسب را انتخاب میکند.
در عملهای ارتوپدی، گاهی به جای واژه “مفصل مصنوعی” از اصطلاح “پروتز” استفاده میشود. البته در صورتی که تنها سر استخوان ران تعویض شود، از واژه “پروتز” بهره میبرند، اما اگر هم سر استخوان ران و هم حفره استابولوم لگن جایگزین شود، اصطلاح “مفصل مصنوعی لگن” رایجتر است.
در این نوع جراحی، سر آسیب دیده استخوان ران که از بخش اصلی استخوان جدا شده، برداشته شده و یک سر فلزی مصنوعی به جای آن نصب میشود که به آن “پروتز” گفته میشود. این روش به بازگشت عملکرد حرکتی بیمار و کاهش درد کمک قابل توجهی میکند.
عوارض تعویض مفصل لگن در سالمندان
از آنجایی که استخوان لگن سالمندان بعد از شکستگی ضعیف میشود، بعد از جراحی تعویض مفصل لگن نیز دچار مشکلاتی میشوند که در ادامه به آنها میپردازیم:
مبتلا شدن به عفونت ادراری و دستگاه تناسلی
یکی از شایعترین عوارضی که بعد از این جراحی اتفاق می افتد، عفونت است. یکی از مهمترین وظایف مفصل لگن محافظت از دستگاه تناسلی و دستگاه ادراری است. به همین دلیل زمانی که مفصل لگن آسیب ببیند، احتمال آسیب به دستگاه تناسلی و امکان ابتلای بیمار به انواع عفونتهای ادراری وجود دارد. مصرف زیاد آب بعد از جراحی شکستگی لگن در سالمندان توصیه میشود.
ناتوانی بیمار در حرکت بعد از شکستگی لگن
سالمندان به دلیل ضعف عضلانی، پوکی استخوان و کاهش تعادل بدنی، در برابر شکستگی لگن بسیار آسیبپذیر هستند. حتی با وجود دریافت درمان مناسب، بسیاری از آنها توان جسمی لازم برای عبور از عوارض سنگین این آسیب را ندارند. به طوری که نزدیک به نیمی از بیماران پس از پایان مراحل درمان، برای راه رفتن نیازمند استفاده دائمی از واکر یا عصا میشوند و هرگز به وضعیت حرکتی پیش از شکستگی بازنمیگردند.
علاوه بر این، بیش از ۲۵٪ از مبتلایان به شکستگی لگن پس از اتمام درمان، دچار افت جدی در تواناییهای حرکتی میشوند. این گروه از بیماران اغلب یا کاملا زمینگیر میشوند یا تنها با کمک دیگران قادر به حرکت هستند و نیاز به مراقبت دائمی در منزل یا مراکز نگهداری سالمندان دارند.
دیر جوش خوردن استخوان لگن در سالمندان
دیر جوش خوردن استخوان لگن که وزن بدن را تحمل می کند می تواند مشکل ساز شود. وقتی سن فرد بالا می رود، روند جوش خوردن کند می شود. به این دلیل که سالمندان دچار مشکلاتی مانند پوکی استخوان، دیابت و پایین بودن قدرت بدنی، استخوانشان دیرتر از یک فرد جوان بهبود پیدا میکند. برای جوش خوردن استخوان لازم است تا استخوان بی حرکت بماند و اکسیژن و خون در آن جریان داشه باشد، در صورتی که این موارد برای یک فرد سالمند احتمال کمی دارد. این جراحی خطرات دیگری نیز دارد که شامل موارد زیر است:
- عفونت محل شکستگی و جراحی
- لخته شدن خون در رگ های پا به دلیل خونریزی ناشی از شکستگی
- حمله قلبی و عروقی
- آسیب دیدن عصبهای اطراف لگن در حین جراحی
- واکنشهای آلرژیک به پروتزها و مواد مصنوعی
- کوتاه شدن پا بعد از جراحی
مراقبتهای بعد از جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان
بهبود موفقیت آمیز پس از جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان، تا حد زیادی به مراقبتهای درست بعد از عمل بستگی دارد. این مراقبتها احتمال عوارض را کاهش میدهند و بلکه به سالمند کمک میکنند سریعتر به زندگی روزمره بازگردد.
مدیریت درد و داروها
بعد از عمل، کنترل درد اهمیت زیادی دارد. پزشک داروهای مسکن، ضد انعقاد خون و گاهی آنتی بیوتیک تجویز میکند. باید داروها دقیقا طبق دستور مصرف شوند تا از درد، لخته خونی و عفونت جلوگیری شود.
شروع حرکت با فیزیوتراپی
حرکت زودهنگام یکی از مهمترین بخشهای مراقبت بعد از عمل است. فیزیوتراپی از روز بعد جراحی آغاز میشود و به بهبود تحرک، افزایش قدرت عضلانی و جلوگیری از خشکی مفصل کمک میکند.
جلوگیری از زمین خوردن
بعد از تعویض مفصل لگن، خطر زمین خوردن بسیار جدی است. محیط منزل باید ایمن سازی شود؛ حذف فرشهای لغزنده، استفاده از کفشهای مناسب و نصب دستگیره در حمام یا کنار تخت توصیه میشود.
تغذیه مناسب
بدن سالمندان برای ترمیم به مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. مصرف پروتئین، کلسیم، ویتامین D و مایعات کافی به سریعتر شدن روند بهبودی کمک میکند.
مراقبت از زخم جراحی
زخم جراحی باید تمیز و خشک نگه داشته شود. در صورت مشاهده قرمزی، ترشح یا تورم غیرعادی باید فورا با پزشک تماس گرفته شود.
رعایت محدودیتهای حرکتی
تا چند هفته پس از عمل، برخی حرکات مثل خم کردن زیاد لگن یا چرخاندن پا ممنوع است. آموزش نحوه صحیح نشستن، خوابیدن و برخاستن توسط تیم پزشکی انجام میشود.
پیگیریهای پزشکی منظم
مراجعه دورهای به پزشک برای بررسی روند بهبودی، وضعیت مفصل مصنوعی و احتمال بروز عوارض احتمالی الزامی است.
سخن پایانی
تعویض مفصل لگن در سالمندان یکی از موثرترین روشها برای بازگرداندن حرکت و کاهش درد پس از آسیب یا فرسایش مفصل است. اما موفقیت این جراحی تنها به مهارت پزشک وابسته نیست، بلکه همکاری بیمار در رعایت مراقبتهای پس از عمل نیز نقشی اساسی دارد. اگر شما یا یکی از عزیزانتان در آستانه این جراحی قرار دارید، حتما با پزشک متخصص مشورت کرده و به طور دقیق دستورالعملهای مراقبتی را دنبال کنید تا روند بهبودی سریعتر و باکیفیتتری تجربه شود.